تعريف ديابت
بيماريي است كه در اثر ناتواني در توليد انسولين، كاهش و يا عدم اثر انسولين در بدن ايجاد ميشود. مهمترين اصل در كنترل ديابت رعايت رژيم غذايي مناسب ميباشد. هدف اصلي از رژيم درماني در بيماران ديابتي، استفاده از مواد غذايي به صورت متعادل است. اصولاً رژيم غذايياي كه توسط كارشناسان و متخصصان تغذيه براي افراد ديابتي تهيه ميشود، داراي اهداف زير است:
- رساندن قند خون به سطح طبيعي
- حفظ سطح چربيهاي خون در حد طبيعي
- كاهش مشكلات خاص بيماران ديابتي
- به دست آوردن و حفظ وزن ايدهآل
- رساندن مواد مغذي به بدن به ميزان لازم
- تأمين انرژي مورد نياز بدن جهت انجام فعاليتهاي لازم
- جلوگيري از بروز عوارض و مشكلات ناشي از ديابت
تغذيه در ديابت
بايد اين رژيم غذايي توسط پزشك و يا متخصص تغذيه تعيين شود. اما اين بدان معني نيست كه شما بايد غذايتان را از ديگر اعضاي خانواده جدا كنيد، بلكه همه افراد خانواده شما ميتوانند با رعايت اين رژيم زندگي سالمي داشته باشن.د
هرم غذايي
اين هرم مورد استفاده براي تمامي افراد جامعه است. هرچه نياز فرد به گروه غذايي خاصي بيشتر باشد، جايگاه آن به قاعده هرم نزديكتر است و برعكس. به طور مثال بيشترين نياز مربوط به گروه نان و غلات و كمترين ميزان نياز متعلق به گروه چربيها و شيريني جات است.
گروههاي غذايي
طبق هرم به ۶ دسته اصلي تقسيم ميشوند:
- گروه نان و غلات
كه شامل ماكاروني، برنج، غلات و خميرها ميباشد. برخلاف عقيده برخي كه خوردن اين گروه را ممنوع ميدانند، غلات سبوس دار به آرامي قند خون را بالا ميبرند و براي افراد مبتلا به ديابت بسيار مفيد است. ۶ تا ۱۱ واحد از غذاي مورد نياز مربوط به اين گروه ميباشد. ۴۶ تا ۶۰ درصد از انرژي مورد نياز افراد مبتلا به ديابت بايد از اين گوره تأمين شود.
۱ واحد كربوهيدارت به عنوان مثال شامل:
– سه عدد بيسكويت معمولي يا
- يك سوم ليوان برنج پخته يا
- يك سوم ليوان ماكاروني پخته يا
- يك عدد سيبزميني كوچك يا
- دو سوم ليوان حبوبات پخته
از انواع سبوسدار غلات استفاده كنيد.
از حبوبات ميتوانيد به عنوان منابع غلي فيبر استفاده كنيد.
در ميان وعده از منابع كربوهيدرات كم چرب مانند بيسكويت كراكر استفاده كنيد.
- گروه سبزيجات
اين گروه كهبه سبزيجات غيرنشاستهاي معروف هستند شامل سبزي تازه، منجمد شده و كنسرو شده ميباشد. روزانه بايد ۳ تا ۵ واحد از اين گروه را استفاده كنيد.
۱ واحد شامل:
- ۱ ليوان سبزي خام برگدار مانند اسفناج و كاهو يا
- يك دوم ليوان سبزي پخته يا خرد شده كه شامل خيار، هويج، قارچ و … يا
- سه چهارم ليوان عصاره يا آب سبزي يا
- يك عدد گوجه فرنگي متوسط
بهتر است سبزيجات به صورت خام استفاده شوند
در صورت نياز به پختن بهتر است سبزيها آبپز شود. از سرخ كردن سبزيجات خودداري كنيد. ميتوانيد مقداري گوشت مرغ يا قرمز به آن اضافه كنيد.
- گروه ميوهها
شامل كليه ميوههاي خام، پخته، خشك شده و كنسرو شده ميباشد.
۱ واحد شامل:
- يك عدد ميوه تازه مانند سيب، پرتقال، هلو، ليمو شيرين و … يا
- دو قاشق غذاخوري ميوه خشك يا يك دوم ليوان ميوههاي ريز مانند انار و انگور و …
سعي كنيد ميوهها را به صورت خام مصرف كنيد.
از مركبات نظير پرتقال، گريب فروت و نارنگي در رژيم غذايي خود استفاده كنيد.
اندازه ميوه در ارزش غذايي آن هيچ تأثيري ندارد.
تا حد امكان سعي كنيد ميوهها را با پوست استفاده كنيد.
استفاده از ميوه خيلي بهتر از آب ميوه است.
- گروه لبنيات
اين گروه شامل شير و ماست ميباشد و سهم آن در رژيم روزانه ۲ تا ۳ واحد ميباشد.
يك واحد شامل:
- يك ليوان شير كم چرب يا ماست.
شير يا ماست را به صورت كم چرب استفاده كنيد.
حتماً روزانه از اين گروه استفاده كنيد.
اگر شما خانم باردار مبتلا به ديابت هستيد بيشتر از اين گروه غذايي استفاده كنيد.
- گروه گوشت و جايگزينها
اين گروه شامل گوشت سفيد، گوشت قرمز، مغزهاي روزغني (آجيل)، پنير، سويا و تخم مرغ ميباشد. دو تا سه واحد در رژيم روزانه سهم اين گروه ميباشد. توصيه ميشود ۱۵ تا ۲ درصد از كالري روزانه خود را از اين گروه تأمين كنيد.
۱ واحد شامل:
- يك تخم مرغ يا
- ۶۰ تا ۹۰ گرم گوشت قرمز يا
- ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم گوشت ماكيان يا ماهي يا
- دو قاشق كره بادام زميني
هنگام خريد، كم چربترين گوشت را بخريد.
به جاي سرخ كردن تخم مرغ، آن را به صورت آب پز ميل كنيد.
پوست مرغ را قبل از خوردن جدا كنيد.
به جاي گوشت قرمز از گوشت مرغ و ماهي و بوقلمون بيشتر استفاده كنيد.
هنگام پختن گوشت به جاي افزودن نمك، از طعمدهندههايي مانند آب ليمو و آب غوره استفاده كنيد.
حتماً سويا را در رژيم غذايي خود جاي دهيد.
چربي گوشت قرمز را قبل از پختن به صورت كامل جدا كنيد.
- گروه چربيها و شيرينيجات
حاوي مقدار زيادي كالري هستند. محدود كردن مصرف اين گروه باعث كاهش وزن و كاهش قند خون ميشود.
نياز روزانه بدن به چربيها يك تا دو واحد است.
۱ واحد از اين گروه شامل:
- يك عدد شيريني ۳ سانتيمتري يا
- يك دوم ليوان بستني يا
- ۱۰ عدد زيتون كوچك يا ۵ عدد بزرگ يا
- يك قاشق غذاخوري سس مايونز كم چرب
- مصرف شيرينيجات را به حداقل كاهش دهيد.
نكات مهم
- افراد ديابتي در روز بايد ۶ واعده غذا ميل كنند؛ ۳ وعده غذايي اصلي و سه ميان وعده.
- از حجم غذاي اصلي بكاهيد و به ميان وعده اضافه كنيد.
- افراد مبتلا به ديابت بايد روزانه ۸ ليوان آب بنوشند.
- افراد مبتلا به ديابت بايد روزانه از تمام گروههاي غذايي استفاده كنند.
- بهترين ميوه براي افراد مبتلا به ديابت خيار است.
- از روغنهاي مايع مخصوصاً روغن هسته انگور، زيتون و كنجد استفاده كنيد.
- يك بطري ۳۰۰ ميلي ليتر كوكاكولاي معمولي، حدود ۹ قاشق چايخوري شكر دارد! مراقب مصرف اين مواد باشيد.
- تحقيقات نشان ميدهد كه مقدار ويتامين C در افراد ديابتي پايينتر از حد طبيعي ميباشد؛ لذا مصرف ميوه و سبزي فراوان و همچنين مكمل ويتامين C زير نظر پزشك معالج در بعضي افراد لازم است.